De toekomst van M&A: waar verdient de adviseur van morgen zijn geld?
Ondernemers weten elkaar steeds beter te vinden. AI maakt marktinformatie toegankelijker en financiële analyses eenvoudiger. Wat betekent dat voor de onafhankelijke M&A-adviseur? Is het traditionele verdienmodel nog houdbaar, of verschuift de toegevoegde waarde naar andere onderdelen van het transactieproces?
De markt vindt elkaar steeds vaker zelf
Wie actief is in een zakelijke markt, kent doorgaans de belangrijkste spelers. Ondernemers ontmoeten elkaar op branchebijeenkomsten, spreken concurrenten, kennen leveranciers en hebben vaak een redelijk beeld van welke bedrijven mogelijk interessant zijn voor een overname, verkoop of samenwerking.
Daar komt bij dat de markt transparanter is geworden. Bedrijfsinformatie is beter toegankelijk, professionele netwerken zijn omvangrijker en AI maakt het steeds eenvoudiger om potentiële transactiepartners te identificeren.
Dat roept een ongemakkelijke, maar terechte vraag op: waarom zou een ondernemer een M&A-adviseur betalen om een partij te vinden die hij mogelijk zelf ook had kunnen benaderen?
Het antwoord kan niet uitsluitend zijn dat de adviseur een groot netwerk heeft. Dat netwerk kan waardevol zijn, maar vormt op zichzelf steeds minder een onderscheidende propositie.
Toch betekent dit niet dat de rol van de M&A-adviseur kleiner wordt. Wel dat die rol verandert.
Een netwerk is nog geen marktinzicht
Ondernemers kennen hun markt, maar overzien zelden alle mogelijkheden.
Ze weten wie hun directe concurrenten zijn, welke bedrijven in hun regio actief zijn en welke partijen regelmatig acquisities doen. Maar daarmee kennen ze nog niet noodzakelijk de meest geschikte koper, verkoper, fusiepartner of strategische samenwerkingspartner.
Die kan zich buiten de eigen branche bevinden, in een andere regio opereren of nog helemaal niet actief op zoek zijn naar een transactie.
Een ondernemer heeft bovendien een bedrijf te leiden. Systematisch onderzoek doen naar tientallen of honderden potentiële combinaties, hun financiële positie beoordelen, strategische belangen analyseren en discreet de bereidheid tot samenwerking onderzoeken, kost veel tijd.
Daar ligt een eerste wezenlijke toegevoegde waarde van een M&A-adviseur: niet simpelweg namen aandragen, maar de relevante markt onderzoeken, alternatieven zichtbaar maken en deze onderbouwd met elkaar vergelijken.
De vraag is immers niet alleen of je een geschikte partij kunt vinden. De vraag is of je weet welke alternatieven je laat liggen.
Niet iedere ondernemingscombinatie is een overname
De M&A-markt wordt vaak bekeken vanuit twee perspectieven: iemand wil kopen of iemand wil verkopen.
Maar ondernemersvraagstukken zijn breder.
Soms is een volledige overname de juiste oplossing. Soms is een fusie aantrekkelijker, bijvoorbeeld omdat twee ondernemingen samen meer schaalgrootte, specialistische kennis of marktbereik kunnen realiseren.
In andere situaties past een minderheidsbelang, een joint venture of een strategische samenwerking beter. Denk aan bedrijven die gezamenlijk willen investeren in technologie, personeel, productiecapaciteit of internationale expansie.
Een adviseur die uitsluitend zoekt naar een koper of verkoper, kan daardoor relevante oplossingen missen.
Juist het vermogen om verschillende combinaties en eigendomsstructuren te onderzoeken, kan een belangrijke onderscheidende kwaliteit worden.
Dat vraagt wel om een andere manier van adviseren. Niet beginnen met de vraag wie het bedrijf wil kopen, maar met de vraag wat de ondernemer wil bereiken en welke ondernemingscombinatie daar het beste bij past.
En soms is de uitkomst dat een transactie helemaal niet verstandig is.
Waardering: de prijs is niet hetzelfde als de waarde
Een geschikte transactiepartner vinden is één ding. Vaststellen of een combinatie economisch verstandig is, is iets anders.
Daar komen ondernemingswaarderingen in beeld.
Bij een verkoop wil een ondernemer weten wat zijn bedrijf waard is. Bij een overname wil een koper weten welke prijs verantwoord is. En bij een fusie wordt het vraagstuk vaak nog ingewikkelder: hoe verhouden de ondernemingswaarden zich tot elkaar, welke partij brengt welke waarde in en hoe worden de toekomstige belangen verdeeld?
Waardering is daarbij meer dan het toepassen van een multiple op EBITDA.
Het gaat om de kwaliteit en bestendigheid van de resultaten, normalisaties, toekomstige kasstromen, investeringsbehoeften, afhankelijkheden, risico's en de aannames onder groeiscenario's.
Bovendien bestaat er een verschil tussen de zelfstandige waarde van een onderneming en de waarde die een specifieke koper eraan kan ontlenen.
Een onderneming kan voor de ene koper aanzienlijk aantrekkelijker zijn dan voor de andere, bijvoorbeeld vanwege toegang tot klanten, technologie, geografische dekking of operationele synergie.
Dat betekent niet automatisch dat de verkoper recht heeft op alle toekomstige synergievoordelen. Maar het betekent wel dat de waardering niet los kan worden gezien van de strategische context.
AI en gespecialiseerde software maken financiële modellen sneller en toegankelijker. Dat is een ontwikkeling die adviseurs niet moeten onderschatten. Het bouwen van een model wordt minder onderscheidend wanneer de techniek dat werk grotendeels kan ondersteunen.
De toegevoegde waarde verschuift dan naar de kwaliteit van de aannames, de interpretatie van de uitkomsten en het vermogen om verschillende waarderingsscenario's te vertalen naar een verantwoorde transactie.
Een goed waarderingsrapport is daarmee geen eindproduct, maar een instrument voor besluitvorming en onderhandeling.
Een goede deal is meer dan een goede prijs
Zelfs wanneer partijen elkaar kennen en overeenstemming hebben over de ondernemingswaarde, is een transactie nog niet vanzelfsprekend.
De manier waarop een transactie wordt gestructureerd, kan minstens zo belangrijk zijn als de overeengekomen prijs.
Wordt de koopsom volledig bij closing betaald of gedeeltelijk via een earn-out? Blijft de verkoper betrokken? Hoe wordt de financiering geregeld? Welke garanties en vrijwaringen worden afgesproken? Hoe worden risico's verdeeld? En welke zeggenschap behouden de betrokken ondernemers?
Bij fusies en participaties spelen bovendien vragen over governance, toekomstige besluitvorming, aandeelhoudersverhoudingen en mogelijke uittreding.
Juist hier kan een ervaren adviseur veel waarde toevoegen.
Niet door de onderhandeling simpelweg zo hard mogelijk te voeren, maar door een structuur te ontwikkelen waarin belangen, risico's en verwachtingen voldoende op elkaar aansluiten.
Een transactie die op papier aantrekkelijk lijkt, kan door verkeerde voorwaarden alsnog een slechte deal worden.
Omgekeerd kan een creatieve transactiestructuur een combinatie mogelijk maken die bij een eenvoudige koopprijsdiscussie nooit tot stand zou komen.
Dit vraagt om ervaring, financieel inzicht, begrip van ondernemersbelangen en samenwerking met juridische en fiscale specialisten.
Closing is niet het einde van waardecreatie
In veel M&A-praktijken eindigt de opdracht wanneer de handtekeningen zijn gezet en de transactie is afgerond.
Maar economisch gezien begint dan vaak pas de echte uitdaging.
De businesscase achter een overname of fusie is doorgaans gebaseerd op verwachtingen: omzetgroei, schaalvoordelen, kostenbesparingen, betere markttoegang, efficiëntere processen of het benutten van complementaire kennis.
Die voordelen ontstaan niet vanzelf.
Organisaties moeten worden samengebracht. Managementstructuren veranderen, medewerkers krijgen nieuwe verantwoordelijkheden, systemen moeten worden gekoppeld en processen worden geharmoniseerd.
Daar komt de menselijke kant bij. Verschillende bedrijfsculturen, ondernemers die moeite hebben met het loslaten van zeggenschap en medewerkers die onzeker zijn over hun toekomst, kunnen de beoogde voordelen aanzienlijk beïnvloeden.
Post-merger integration, kortweg PMI, is daarom geen administratief sluitstuk van een transactie. Het is een bepalende fase in de realisatie van de oorspronkelijke businesscase.
En juist daar ligt voor M&A-praktijken een interessante mogelijkheid om hun dienstverlening te verbreden.
Van verwachte synergie naar gerealiseerd resultaat
Er zit een directe relatie tussen waardering, transactiestructurering en PMI.
Stel dat een koper bereid is een hogere prijs te betalen omdat hij verwacht jaarlijks substantiële kostenvoordelen te realiseren. Dan zou al vóór de transactie duidelijk moeten zijn welke voordelen dat zijn, hoe realistisch ze zijn, welke investeringen nodig zijn en wie verantwoordelijk wordt voor de uitvoering.
Anders wordt toekomstige waarde wel meegenomen in de prijs, maar onvoldoende geborgd in de uitvoering.
Een adviseur die de businesscase mede heeft ontwikkeld, kan daarom ook na closing een rol vervullen bij het bewaken van de uitgangspunten, het begeleiden van integratiebeslissingen en het monitoren van de gerealiseerde resultaten.
Dat betekent overigens niet dat iedere M&A-adviseur zelf integraties moet gaan uitvoeren.
PMI vereist vaak specifieke expertise op het gebied van organisatieontwikkeling, technologie, HR, finance en operationeel management. Een kleine M&A-praktijk kan onmogelijk op al die terreinen dezelfde kwaliteit leveren.
Maar een adviseur kan wel een regierol vervullen, gespecialiseerde partijen betrekken of zich bewust richten op een beperkt aantal onderdelen waarin hij daadwerkelijk deskundig is.
De kern is dat de verantwoordelijkheid voor waardecreatie niet automatisch ophoudt bij closing.
Wat betekent dit voor het verdienmodel?
Veel onafhankelijke M&A-praktijken zijn sterk afhankelijk van succesfees.
Dat model heeft een begrijpelijke aantrekkingskracht. De ondernemer betaalt een belangrijk deel van de vergoeding wanneer de transactie daadwerkelijk wordt gerealiseerd. Voor de adviseur kan een succesvolle deal een aantrekkelijke opbrengst opleveren.
Maar het model heeft ook beperkingen.
Een adviseur kan maanden investeren in onderzoek, gesprekken, waarderingen en onderhandelingen zonder dat een transactie plaatsvindt. Tegelijkertijd kan een relatief eenvoudige transactie, waarbij partijen elkaar al kennen, leiden tot een aanzienlijke succesfee.
Daar ontstaat spanning tussen de daadwerkelijk geleverde inspanning, de toegevoegde waarde en de vergoeding.
Bovendien kan een volledig transactieafhankelijke beloning de onafhankelijkheid onder druk zetten. Wie alleen verdient wanneer een deal doorgaat, heeft financieel minder belang bij het advies om niet te verkopen, niet te kopen of de samenwerking uit te stellen.
Dat maakt de succesfee niet verkeerd. Wel is de vraag of deze in alle situaties het belangrijkste onderdeel van het verdienmodel moet blijven.
Een toekomstbestendige praktijk kan verschillende inkomstenstromen combineren.
Marktverkenning en strategische analyse kunnen als zelfstandige opdrachten worden aangeboden. Waarderingen en transactiestructurering lenen zich voor projectvergoedingen. Voor langdurige acquisitieprogramma's of het zoeken naar strategische partners kan een retainer passend zijn.
Transactiebegeleiding kan vervolgens worden beloond met een combinatie van vaste vergoedingen en een succesfee.
En voor PMI, integratiebegeleiding of het monitoren van synergievoordelen ontstaat ruimte voor opdrachten die ook na closing doorlopen.
Dat levert niet alleen een bredere dienstverlening op, maar kan ook de afhankelijkheid van incidentele transacties verminderen.
De uitdaging is wel dat de ondernemer bereid moet zijn voor deze afzonderlijke diensten te betalen. Een nieuw verdienmodel ontstaat niet doordat een adviseur meer werkzaamheden op zijn website zet, maar doordat de klant de waarde ervan daadwerkelijk herkent.
AI verandert de kostprijs, maar niet automatisch de kwaliteit
AI heeft onmiskenbaar invloed op het M&A-proces.
Marktonderzoek, het analyseren van financiële informatie, het vergelijken van ondernemingen, het voorbereiden van waarderingen en het beoordelen van documentatie kunnen steeds efficiënter worden uitgevoerd.
Dat heeft gevolgen voor de traditionele adviespraktijk.
Werkzaamheden die voorheen veel handmatige uren vergden, kunnen sneller en tegen lagere kosten plaatsvinden. Daarmee wordt het moeilijker om hoge vergoedingen uitsluitend te rechtvaardigen op basis van tijdsbesteding of toegang tot informatie.
Maar sneller informatie verzamelen is niet hetzelfde als betere beslissingen nemen.
Een AI-model kan potentiële kopers identificeren, maar weet niet vanzelf welke ondernemer bereid is zijn bedrijf te verkopen. Het kan financiële scenario's doorrekenen, maar de betrouwbaarheid van de aannames blijft bepalend. Het kan integratieplannen helpen opstellen, maar zorgt er niet voor dat twee managementteams daadwerkelijk gaan samenwerken.
De technologie maakt een deel van het werk goedkoper en toegankelijker. Tegelijkertijd kan zij de adviseur helpen om meer alternatieven te onderzoeken en betere analyses te leveren.
Daarmee verschuift het onderscheidend vermogen van informatie verzamelen naar informatie beoordelen, keuzes onderbouwen en resultaten realiseren.
Voor kleinere onafhankelijke M&A-praktijken kan dat juist kansen bieden. Zij kunnen met minder mensen een groter deel van de markt onderzoeken en professionele analyses uitvoeren die voorheen vooral voor grotere organisaties economisch haalbaar waren.
Maar dan moeten ze de technologische mogelijkheden ook daadwerkelijk benutten.
Niet iedere adviseur hoeft alles te kunnen
De verbreding van de M&A-waardeketen betekent niet dat iedere onafhankelijke praktijk een volledig geïntegreerd advieshuis moet worden.
Integendeel.
Een kantoor dat sterk is in marktverkenning en het initiëren van transacties, hoeft niet automatisch ook de beste partij te zijn voor complexe waarderingen of operationele integraties.
Andersom kan een adviseur met veel ervaring in waardering, transactiestructurering of PMI juist een duidelijke positie opbouwen zonder zelf voortdurend nieuwe kopers en verkopers te zoeken.
De toekomst kan daarom net zo goed liggen in specialisatie en samenwerking.
Kleine praktijken die hun eigen deskundigheid goed kennen en toegang hebben tot betrouwbare specialisten, kunnen een volwaardig alternatief bieden voor grotere adviesorganisaties.
Voor de ondernemer is uiteindelijk niet doorslaggevend hoeveel disciplines een kantoor zelf in dienst heeft, maar of hij gedurende het proces toegang krijgt tot de juiste expertise.
Dat vereist wel dat adviseurs eerlijk zijn over wat zij zelf kunnen en waar samenwerking verstandiger is.
De onafhankelijke M&A-adviseur van morgen
De behoefte aan M&A-advies zal niet verdwijnen doordat ondernemers elkaar makkelijker vinden of doordat AI steeds meer werkzaamheden ondersteunt.
Maar het wordt wel noodzakelijker om de eigen toegevoegde waarde concreet te maken.
Een netwerk alleen is onvoldoende. Een waarderingsmodel alleen ook. En een succesvolle closing zegt nog niet alles over de kwaliteit van de transactie.
De onafhankelijke M&A-adviseur van morgen zal duidelijk moeten kunnen maken waar hij daadwerkelijk verschil maakt.
Dat kan zijn bij het zichtbaar maken van alternatieven die een ondernemer zelf niet overziet. Bij het beoordelen van strategische combinaties. Bij het onderbouwen van ondernemingswaarden en het structureren van complexe afspraken. Of bij het begeleiden van de integratie en het realiseren van de voordelen waarop de transactie was gebaseerd.
Niet iedere praktijk hoeft de hele keten te bedienen. Maar iedere praktijk moet wel kunnen uitleggen waarom de ondernemer voor haar dienstverlening zou betalen, in plaats van het zelf te organiseren.
Misschien is dat wel de belangrijkste verandering.
De traditionele M&A-praktijk verdient vooral aan het tot stand brengen van transacties. De praktijk van morgen zal steeds nadrukkelijker moeten verdienen aan de waarde die zij vóór, tijdens én na die transactie toevoegt.
De toekomst van M&A ligt niet alleen in het vinden of sluiten van deals, maar in het onderbouwen, realiseren en behouden van ondernemingswaarde.
Daar ligt de werkelijke uitdaging. En voor adviseurs die hun dienstverlening daarop weten in te richten, ook de kans.
Over de auteur
Marcel Bisschops voert de regie op complexe transactietrajecten met veel partijen en belangen. Over Marcel →